Daha önceki bir yazımda hızımı alamamış, “anadolu hala bir roma yurdu” demiştim vurgulayarak.
Bu cümleyi kurmama neden olan şey, birazcık tarih araştırmaya kalktığımızda hemen karşımıza bir roma dönemi ismi, yolu ve bilgisinin gelmesi idi. Bir de tabii arka planda; Osmanlı’nın Anadoluyu adeta kör bir nokta gibi atlaması bilgisi var. Bu anlamda Selçukluların bile Anadoluya daha fazla damgasını vurduğu genelde kabul edilen bir gerçek. Bunu özellikle Kayseri civarında gözlemlemek çok kolay: Okul sıralarında size 1299′da kurulan şanlı imparatorluk anlatılırken, okuldan çıkıp evinize giderken karşınızda tüm güzelliğiyle Sahabiye Medresesini görürsünüz, ilerler kafanızı sağa çevirirsiniz Emir Ali Kümbeti (aklımda kaldığına göre yazıyorum), biraz daha ilerde Döner kümbet. Kent meydanında Hunat Hatun külliyesi, biraz ileride Gevher Nesibe Hatun şifahanesi medresesi. Hepsi de gündelik hayatın içine sızmış zarif Selçuklu eserleridir. Bildiğim kadarıyla Osmanlı dönemine ait bir tek Mimar Sinan yapımı cami var, Mimar Sinan’ın da nereli olduğunu belirtmeye gerek yok herhalde, o kadar da olsun değil mi.
Biraz ilerleyip bizim ilçelere doğru çıkınca artık hiç bir mamur eser görünmez olur. Bir yandan da körükörüne itham etmek istemiyorum koca imparatorluğu. Zaten oralara imparatorluğun son yüzyılında yerleşildi. Ama işte ne olursa olsun bir ihmal, daha kötüsü bir “hiç görmeme” durumu var, başka kaynaklardan da okuduğum kadarıyla. Ama işte, nedeni ne olursa olsun, oralarda tarihi biraz kurcalayınca karşımıza yine roma çıkıyor.
Esas konuya dönecek olursam. Sık sık kendisinden alıntı yaptığım coğrafyacı Ramsay, esasen benim fikrime katılmıyor. Biyografisine ilişkin bir web sayfasında şöyle bir alıntıya yer verilmiş (İnatla türkçeye çevirmiyorum, amaan kim okuyacak ki buraları sanki.): (http://webminister.com/ramsay/rbi002.shtml)
The idea of this great struggle was a formative principle which moulded the gradual development of the Iliad, and gave the tone to Herodotus’s epic history. We can trace its main features from that time onwards. Greece and Persia were the representative antagonists for two centuries. Then the conquests of Alexander, organized and consolidated later by the genius of Rome, made the European spirit apparently victorious for many centuries. But the conquest was not real. Romans governed Asia Minor because, with their marvellous governing talent, they knew how to adapt their administration to the people of the plateau. It is true that the great cities put on a western appearance, and took Latin or Greek names; Latin and Greek were the languages of government, of the educated classes, and of polite society. Only this superficial aspect is attested in literature and in ordinary history, and when I began to travel the thought never occurred to me that there was any other. The conviction has gradually forced itself on me that the real state of the country was very different. Greek was not the popular language of the plateau even in the third century after Christ: the mass of people spoke Lycaonian, and Galatian, and Phrygian, although those who wrote books wrote Greek, and those who governed spoke Latin. The people continued to believe in their own religion, their gods were identified by educated persons with the gods of Greece and Rome, and called by Greek names; but they had none of the Greek or Roman character, they were Asiatic deities. Christianity conquered the land, and succeeded in doing what Greece and Rome had never done: it imposed its language on the people. But the Christianity of Phrygia was never like the Christianity of Europe….
The foundation of Constantinople was a sign that the West had not really conquered Asia Minor.
Bunlar esasen benim sevmediğim, doğu-batı karşılaştırması minvali üzere laflar. Benim kafamda çok da bir ışık parlatacak yorumlar da değil bunlar. Ama şu önemli: Anadolu, kim yönetirse yönetsin kendi bildiğini okumuş diyor. Bu doğruysa ki, elbette doğrudur, her yol biraz daha geriye hititlere çıkmalı. Ama ben o yola çıkacak değilim. Bu tarihi işlerle ancak ve ancak köyümün eski adını çözümleyebileceğim noktaya kadar ilgilenecek, sonra ilk fırsatta aynı derecede belirsiz bir tarihin peşinde Sri Derya kıyılarına, Oğuzlara döneceğim.
