Bu kez, artık Ramsay’ın tanımladığı coğrafyaya yöneldim. Bu uğurda internetten ücretli makale bile indirdim. Bu konuyu açacak bir kaç makale daha var, onlar için Bilkent ya da Odtü Kütüphanesine gideceğim bir ara.
The Road-System of Eastern Asia Minor with the Evidence of Byzantine Campaigns Author(s): J. G. C. Anderson Source: The Journal of Hellenic Studies, Vol. 17, (1897), pp. 22-44 (Makalenin adındaki Bizans Kampanyaları terimi, Haçlılar öncesi Arap-Bizans savaş serilerini ifade ediyor anladığım kadarıyla, Emeviler dönemine denk geliyor olabilir).
Bu makalenin yazarı da Ramsay’ın öğrencisi ve meslektaşı, Küçük Asya yollarını o da araştırmış. Kayseri civarı coğrafyası yönünden son derece cazip ve ufuk açıcı bilgiler var aslında ama ben saplandım kaldım, karakilise aranıyorum. Bu arada belki de buluyorum ama gözden kaybediyorum.
Birazcık alıntı yapmalıyım buradan da, ingilizce yapacağım yine. Henüz okuyucum yok nasıl olsa, kendim çalıp kendim oynadığımdan dilde birlik sağlamayacağım bir süre. Arada çok az, bir iki kelimeyi sileceğim, aslının aynı sanmayınız.
ROADS FROM CAESAREIA TO THE EAST
These are two in number:
(1) what may be called the great Eastern route by Herpa, Ariarathia, Tzamandos (Azizie), and Gurun to Melitene and the east; and
(2) the Roman road over Anti-Tauros by the Kuru Tchai pass and thence by Kokusos (Geuksun) and Arabissos (Yarpuz) to Melitene.
(1) The former of these two routes has been almost entirely over- looked. Yet it was at all times the great route to the east. It is the Persian Royal road: it existed in Roman times: and it is the road to the east throughout the Byzantine period. The course of the road is as follows. From Caesareia it goes over the plain to Arasaxa (Zerezek) and after crossing the River Karmalas (Zamanti Su) proceeds by Larissa to Herpa (Yere Getchen) on the main stream of the river which it follows as far as Tzamandos (Azizie). The fortress Tzamandos which is mentioned several times during the tenth and eleventh centuries after Christ,3 is placed by Prof. Ramsay with the greatest probability beside the modern Azizie, and the name is regarded as a native Anatolian word, which survives in the modern name of the river (Zamanti).
At Azizie there is a “magnificent series of fountains which rise from the hills that fringe the Karmalas-Zamanti” and flow down into that river: and Prof. Ramsay supposes that the modem name Zamanti Su is derived from the city beside these fountains, (…)
While Tzamandos is frequently referred to in the late centuries, no mention is made of Ariarathia, which was situated at an important point in the upper Karmalas valley on the Sebasteia-Kokusos road. In order to account for this strange fact, Prof. Ramsay formerly conjectured that Tzamandos and Ariarathia were to be identified, (…)
Tzamandos being the native name which had been preserved in popular usage and passed into official use about the ninth century of our era.5 He would now, however, modify this suggestion in view of a new piece of evidence. In an Armenian Notitia Episcopatuum (a translation of a Greek original of ca. 1200), published by Mr. Conybeare in Byz. Zft. V. p. 127, we find Tchamanton (obviously Tzamandos)6 and Ararathias “quae est in Dauthn (i.e. ‘the warm’)” given as two distinct bishoprics under Caesareia. Now Dauthn (see infra) is probably the pass leading by Kuru Tchai and Kokusos-Geuksun into Kommagene; and consequently Ariarathia should be brought lower down the Karmalas valley and located at, or very near, Herpa.
or near Gurun the road passes through Lapara-Lykandos, which Prof. Ramsay now places here and identifies with the Paulician city Lokana, mentioned in Basil’s march, 872 A.D.1 This localization is convincing and suits admirably the description of the march of Bardas Skleros in 976 (infra). The K/cXeLaopa of which Tzamandos and Lykandos are the limiting points (Const. De Adm. Imp., p. 228) will then be the pass over Godilli Dagh. Leaving Gurun, the road descends the Tokhma Su (Melas) to Taranta, Pliny’s Daranda-Dalanda, mod. Derende 2; and thence to Melitene (Malatia). Somewhere in this vicinity was the pass (a’revoXopia) Boukoulithos (o3,Vcov X10oo) mentioned by Kedr. II. p. 421.
Üzülmeyin, ben de tümünü okumadım. Makalenin sonundaki haritaya renkli ve güzel bir çıktı aldım yazıcıdan. Elimde o harita varken bu satırları bir daha okumam gerekecek.
Yine de kısaca:
Birinci yol, Persler zamanında vardı, Roma zamanında vardı ve Bizans zamanında varlığını korudu. Her zaman için, doğuya giden ana yol olma özelliğini taşıdı. Kayseri-Pınarbaşı-Aziziye-Gürün ve Malaya.
İkinci yol ise, önceki günlerde alıntı yaptığım Prof. Ramsay’ın da tarif ettiği yol. Tomarza’nın arka taraflarından Kuruçay’dan filan geçip (bizim oralarda bir de Kurudere köyü var, bir ilgisi yoktur herhalde) bir şekilde Şar’a veya Göksun’a, oradan da yine Malatya’ya ulaşan yol.
İşte bu paragrafta, bu sayfalarda ve bu makalede bizim köyün eski adının (yani roma-bizans karşılığı) geçiyor olabileceğini düşünüyordum ki, hiç ummadık bir yerden, Pınarbaşılı bir hemşerimin web sayfasında ilginç bilgiler olduğunu gördüm.
